Osmanlı Devleti Kültür ve Medeniyeti KPSS - LYS | Burak Karataşoğlu
KPSS Notları

Osmanlı Devleti Kültür ve Medeniyeti KPSS – LYS

osmanli-kültür-ve-medeniyeti

KPSS ve LYS için AÖF ve MEB kitaplarından derlenmiştir. Osmanlı Devleti Kültür ve Medeniyeti detaylı anlatım. Osmanlı Devleti Devlet Yapısı, Toprak Sistemi, Osmalı Devleti’nde Eğitim, Osmanlı Devleti’nde Ekonomi, Osmanlı Devleti’nde Ordu, Osmanlı Devleti’nde Vergi, Osmanlı Devleti’nde Kurumlar, Osmanlı Devleti’nde İlkler, Osmanlı Devleti’nde Mimari, Osmanlı Devleti’nde Saray

OSMANLI DEVLETİ KÜLTÜR VE MEDENİYETİ 

1) DEVLET YÖNETİMİ

  1. A) Merkez Teşkilatı
  2. Hükümdar

                         Görev ve Yetkileri 

  • Ordunun başında sefere çıkar.
  • Divana başkanlık eder. (Fatih’e kadar)
  • Herhangi bir konu hakkında kanun çıkarır. (Kanunname)
  • Herhangi bir konu hakkında yazılı görüş belirtir. (Hattı Hümayun)
  • Herhangi bir konuda emir verir. (Ferman)
  • Herhangi bir şeyi yasaklar (içki, tütün gibi..) (Yasakname)
  • Herhangi bir bölgedeki haksızlığı giderir. (Adaletname)
  • Herhangi bir devlet memurunun mallarına el koyar. (Müsadere) *KPSS*

Son 2 madde padişahın yargılama yetkisinin olduğunu gösterir.

  • Herhangi bir kişiyi himayesi altına alır. (Amanname)
  • Herhangi bir devlet memurunu göreve atar, görevden alır veya aylığa bağlar. (Beratname)

Not= Osmanlı Devletinde padişahlar cülus töreni ile tahta çıkarlar ve Eyüp Sultan türbesinde kılıç kuşanırlar.

Not2= Osmanlı devleti kültür ve medeniyetini oluştururken İlhanlılar, Selçuklular ve Gazneliler’i kendine örnek almıştır.

Not3= Osmanlı devletinin damgaları ok ve yaydır.

  1. Hükümdarlık Unvan ve Sembolleri
SEMBOL UNVAN
 

73 TANE VAR

 

AMA DİKKAT  “OK” YOK

Bey

Gazi

Sultan

Han

Padişah

Hüdavendigar

 

NOT= Osmanlı devletinde ilk sultan ünvanını kullanan I. Murat değildir. 2015 Müfredat değişikliği ile

“Orhan Bey” olmuştur.                 Ünvanı = Sultanül Guzat

Bu iki not çok önemli KPSS’de çıkma ihtimali yüksek.

Hüdavendigar ünvanı ise I. Murat tarafından kullanılmıştır. Hüdavendigar Bursa’nın eski adıdır.

  1. d) Şehzade

7 yaşından 12 yaşına kadar eğitim görürler. 12 yaşında devlet tecrübesi kazanması amacıyla “Lalalar” eşliğinde:

ŞEHZADE SANCAKLARI

Isparta, Denizli, Trabzon, Çankırı, Çorum, Sivas, Antalya, Amasya, Kütahya, Bolu, Manisa, Kefe (Kırım) ve Rumeli’ye gönderilirler.

Gittiklerinde “Çelebi Sultan” ünvanını alırlar.

 e) Başkentler

 Söğüt

  • Karacahisar
  • Bilecik Kuruluş
  • Bursa
  • İznik
  • Edirne
  •  İstanbul —— Yükselme

 İSTANBUL’UN DİĞER İSİMLERİ

  • Konstantiniye
  • İslambol
  • Payitaht
  • Dersaade
  • Asitane

İstanbul’da Görev Yerleri ve Sorumlu Kişiler

BOĞAZLAR Kaptanı Derya
ADALET Taht Kadısı
GÜVENLİK Yeni Çeri Ağası
İMAR İŞLERİ Mimarbaşı
BELEDİYE İŞLERİ Şehremini
GENEL Sadrazam
GECELERİ GÜVENLİĞİ SAĞLAYAN Asesbaşı

 

       OSMANLI DEVLETİ’NDE SARAYLAR

  • Osmanlı devletinin ilk sarayı Orhan Bey döneminde Bursa’da yapılan “Bey Sarayı”dır.
  • Osmanlı devletinin en uzun süre yönetim merkezliğini yaptığı saray ise Fatih zamanında yapılan “Topkapı Sarayı”dır.

Osmanlı devletinin ilk ısıtmalı sarayı Ağrı’nın Doğubeyazıt ilçesinde bulunan “İshak Paşa Sarayı” dır. (18.yy. da yapılan bu sarayda batı etkisi vardır.)

Tamamı Avrupa sarayları örnek alınarak yapılan mimarlığını “Serkis (Garabet) Balyan’ın yaptığı “Dolmabahçe Sarayı”dır.

-Yapımına III. Selim zamanında başlanan ve ikinci Abdülhamit’in yönetim merkezi olarak kullandığı saray ise “Yıldız Sarayı”dır. 2016 yılından itibaren ise C.başkanı RTE tarafından kullanılacaktır. *KPSS*

-Bu saraylardan hariç Beylerbeyi ve Çırağan Sarayı’da vardır.

          g) Divanı Hümayun

  • Devlet meselelerinin görüşüldüğü divandır.
  • *KPSS* Kuran Orhan Bey’dir. Kaldıran II. Mahmut’tur.
  • Fatih’e kadar padişahlar, Fatih’ten sonra ise sadrazamlar başkanlık etmiştir.
  • En üst yargı organıdır.
  • Müslim – gayrimüslim fark etmeksizin davalara itirazda bulunabilir. Burada verilen karar değişmez. (Bu yönüyle Divan – ı Mezalim’e benzer) – Alınan kararlara hüküm denir.
  • Bu hükümlerin kaydedildiği defterlere “Mühimme” denir. (2008 yılından itibaren Bakanlar Kurulu kararları da yine mühimme defterine kaydedilir.) -> KPSS

Alınan bu kararları:  Tahvil, Amedi, Rühus ve Beylikçi kalemleri yazıya geçirir.

  • Divanda alınan kararların dine uygun olup olmadığı hakkında Şeyhülislam karar verir. – Son söz padişahta olduğu için divan bir danışma meclisidir.
  1. h) Divanın Üyeleri                (KPSS’lerde bu başlık hep gelir çok dikkat!)
  • Padişah

  Son söz ondadır.

  • Sadrazam (Vezir – i Azam)
  • Padişahtan sonra gelen en yetkili devlet adamıdır.
  • Günümüzün başbakanıdır.
  • Padişahın mührünü taşır.
  • Padişahın sefere çıkamayacağı durumlarda “Serdar – ı Ekrem” ünvanını alarak sefere çıkar.
  • *KPSS* Sadrazam sefere çıktığunda ise yerine Sadaret Kaymakamını bırakır.
  • Vezir (Kubbe Altı Veziri)
  • Günümüzün bakanıdır.
  • Devlet işlerine yardımcı olur.
  • Ayrıca sayıları zamanla artmıştır. (Sınırların genişlemesine paralel olarak) – İlk vezir “Alaaddin Paşa” dır.
  • Kazasker
  • Günümüzün milli eğitim ve adalet bakanı’dır. Müderris ve kadı ataması yapar.
  • Doğuştan Müslüman olma zorunluluğu vardır.
  • Sayıları 2 tanedir. (Rumeli > Anadolu)
  • Divana gelen itiraz davalarını sonuçlandırır. Verdiği karar bozulmaz.
  • Ayrıca bu tuttuğu dosyalara “Ruznamçe” denir.
  • Defterdar
  • Günümüzün maliye bakanıdır. (BSD’de de ise buna “müstevfi” denir.) – Bütçe yapar hesap tutar.
  • İlk bütçeyi Orhan Bey yapmıştır. Ancak modern bütçeyi IV. Mehmet’in sadrazamı “Tarhuncu Ahmet Paşa” yapmıştır.
  • Sayıları 2 tanedir. (Rumeli > Anadolu)

NOT: Devlet üçlü hazineye III. Selim zamanında geçmiştir.

  • Nişancı
  • Devletin yazışmalarından sorumludur.
  • Divan’a atamasını Fatih yapmıştır.
  • Örfi hukuktan sorumludur.
  • Medrese çıkışlıdır.
  • Tapu ve kadastro işlemlerine bakar.
  • *KPSS* Fethedilen bölgelerin sosyo ekonomik yapısını “Tahrir defterlerine” kaydeder.
  • Tımar topraklarının dağıtımından sorumludur.
  • Reisülküttab
  • Nişancıdan ayrılarak divana üye oldu.
  • Devletin dış yazışmalarından sorumlu hale getirildi.
  • Reisülküttab’lıktan sadrazamlığa atanan ilk ve son kişi “Mehmet Rami” efendidir.(Karlofça anlaşmasındaki başarılarından dolayı atanmıştır.) –
  • Divanın gündemini reisülküttab belirler.
  • Kaptan – ı Derya
  • Divanın doğal (daimi) üyesi değildir.
  • Denizcilik ile ilgili kanunların çıkmasını hızlandırır.
  • Divana atanan ilk Kaptan-ı Derya (Kanuni zamanı) Barbaros Hayrettin Paşa’dır.
  • Yeniçeri Ağası
  •  Rütbesi vezir ise katılır.
  • Şeyhülislam
  • Divanda alınan kararların dine uygun olup olmadığı hakkında karar verir.
  • Bu karara “ifta” yayınlanana ise “fetva” denir.
  • Şeyhülislam protokolde sadrazama denktir.
  • İlk şeyhülislamMolla Fenari” dir.
  • İlk şeyhülislamı idam ettiren Osmanlı padişahı ise IV. Murat’tır.

2) HUKUK

               Osmanlı devletinin hukuk sistemini oluşturmasında

  • Fethedilen bölgelerdeki uygulamalar.
  • İslamın getirdiği esaslar.
  • Eski Türk gelenek ve görenekleri etkili olmuştur.

Kadılar

Sınıfı Adı Atayan Bölgeleri
1. Taht Kadısı  

Padişah

İstanbul

Edirne

Bursa

2. Mevleviyet Kadısı Kazasker Diğer

Bölgeler

 

Kadıların Özellikleri 

  •  Bir bölgenin noteridir.
  • Nikah kıyar.
  • İşyeri açılmasına onay verir.
  • İşyerini denetler.
  • Kaza’da yöneticilik yapar.
  • Maaş almazlar.
  • Dava harçları ile geçinirler.
  • Esnafı denetler.
  • Fiyatları belirler.

*KPSS* NOT: Osmanlıda evliliklerin neden çift yapıldığı. Çift evliliklerden doğan çocukların mirasçılık durumları tereke defterlerine kaydedilir.

NOT: Çift evliliklerde 2. Kadından doğan çocuğa mirasın 1/3’ünün 1/3ü düşer. Yani 6 ev varsa 1 düşer 2. Çocuğa gibi.

 

Mahkemeler

Tanzimat Öncesi (Klasik) Tanzimat Mahkemeleri
-Şeri (Müslümanların)

 

-Konsolosluk (1535’te Fransa’ya ve- rilen kapitülasyonlarla kuruldu. Fransız tüccarların davalarına baktı)

 

-Cemaat (Gayrimüslüm)

-Ticaret

 

-Nizamiye

 

Sorusu şöyle gelebilir: Yukarıda verilen mahkeme türlerinden hangileri tanzimat öncesidir? Veya klasik dönemdir gibi.  Burada “Konsolosluk” ta önemlidir. Hangisi Fransız tüccarlara verilmiştir gibi.

Bu mahkemelerin hepsi aynı anda aktiftir. Yani hukukta bir ikilik vardır.

Not1: Medeni kanun ile hukukta oluşan bu ikilik kaldırıldı. “Atatürk” tarafından.

Not2: Kanunsuz suç ve ceza olmaz ilkesi II. Mahmut ile hukuk literatürüne girmiştir.

3) SOSYAL HAYAT

 Osmanlı devletinde ırk ayrımı yoktur. Toplum din ve mezhebe göre örgütlenerek yönetilir. Bu yönetim biçimine millet sistemi denir.

Ayrıca Osmanlı devleti toplumda adaleti sağlamak amacıyla hakkaniyet çemberini kullanır.

Vakıf

Mevcut cami herhangi bir sebepten başlanırsa normal vakıf yapar.   Yıkılmışsa (deprem vb.) avarız vakfı yapar.

  •   Avarız kelime manası: Olağanüstü
  •   Vakıfların yöneticisine ise Mütevelli heyeti denir.

Sosyal Kurumlar

  • Darülaceze -> Huzurevi
  • Darülbedayi -> Tiyatro (1927’de Darülbedayi İstanbul şehir tiyatrolarına dönüştürüldüğünde bu şehir tiyatrolarının başına atanan. Türkiye’de ilk sesli ve ilk renkli filmini çekenHalıcı Kız” filminin yönetmeni “Muhsin Ertuğrul”
  • Darülelhan -> Konservatuvar
  • Darülfünun -> Üniversite (Fen Bilimleri)
  • Darüleytam -> Yetimler yurdu
  • Donanma Cemiyeti -> Milli Piyango idaresi
  • Hilal – i Ahmer -> Kızılay
  • Hilal – i Ahtar -> Yeşilay
  • Himaye – i Etfal -> Çocuk Esirgeme Kurumu
  • *KPSS -> Hamidiye Etfal -> II. Abdülhamit’in yaptırdığı Osmanlı’daki ilk Çocuk Hastanesi
  • Vakıf Gureba -> Gariplerin gittiği hastane
  • Darüşşafaka -> Çocukların eğitim ve barınma masraflarını karşılayan kurum.

    TOPRAK YÖNETİMİ

MİRİ

a)Paşmaklık: Padişahın eşlerine, kızlarına ve annesine ayrılan topraklardır.

  1. Mukataa: **KPSS** Geliri doğrudan devlet hazinesine aktarılan topraklardır. İltizam sistemi bu topraklarda uygulanır.
  2. Malikhane: Geliri devlete yararlılık gösterenlere ayrılan topraklardır.
  3. Yurtluk: Geliri sınır boylarında oturanlara ayrılan topraklara denir.
  4. Ocaklık: Geliri kale muhafızlarına ve tersanecilere ayrılan topraklardır.
  5. Metruk: Otlak yayla ve meranın ortak ismidir.
  6. Mevat: İşe yaramayan topraklardır.
  7. Vakıf: Geliri kamu yararına ayrılan topraklardır.
  8. I) Dirlik: Geliri devlet memurlarına ve komutanlara ayrılan topraklardır. Statü bakımından 3’e ayrılır.
  • Has: Geliri 100.000 akçeden fazla olan topraklardır. Her 5000 lirasıyla atlı asker yetiştirilir. Padişaha ve divan üyelerine ayrılır.
  • Zeamet: Geliri 20.000 akçe ile 100.000 akçe arasında değişen topraklardır. Orta dereceli devlet memurlarına ayrılır. Doktor, müderris, katip, mühit
  • Tımar: Geliri 3000 akçe ile 20.000 akçe arasında değişir. En alt düzey devlet memuruna verilir.

5) ORDU

Osmanlı devletinde ilk orduyu “Yaya ve Müsellim (atlı birlik)” adıyla “Orhan Bey” kurmuştur. Ancak bu ordunun fetih hareketlerine yetişememesi sonucunda I. Murat Edirne’de “Kapıkulu Ocağı”nı kurmuştur. Bu ocağın özellikleri şunlardır:

  • Merkez ordusudur.
  • Bu ordunun asker ihtiyacı başlarda pençik (5’te 1 sistem) Yıldırım Bayezit’ten itibaren ise devşirme sistem ile asker ihtiyacını karşılamıştır.
  • Bu ocağa bağlı askerler belirli bir yaşa kadar evlenmezler (40) askerlikten başka bir işle uğraşamazlar.
  • Bu ocak başlarda “Ocak devlet içindir” prensibiyle hareket ederken 17. yy. dan itibaren “Devlet ocak içindir” anlayışıyla hareket etmiştir.
  • Bu ocağın en etkili sınıfı “yeniçeri” dir. Yeniçerilerin sefere çıkmadan önce okudukları duaya ise “Gülbank” *KPSS

NOT: Yeniçeri ocağı ilk defa III. Murat döneminde bozulmaya başlamıştır..

NOT: Yeniçerilerin bağlı olduğu birlik, aldıkları maaş “Esame” defterlerine kaydedilir.

     EĞİTİM

Medreseler

  • Osmanlı devletinin ilk Medresesi Orhan Bey döneminde İznik’te açılan “İznik Orhaniyesi” veya “İznik Medresesi” dir. (Günümüzde yoktur 1776’da depremde yıkıldı)
  • Bu medreseye atanan ilk müderris ise “Davud-u Kayser” dir. (Kayserili Davud)
  • Günümüze kadar kalmış en eski Osmanlı medresesi ise yine İznik’te bulunan “Süleyman Paşa” medresesidir.
  • Fatih zamanında ise günümüzün ilahiyat fakülteleri veya islam enstitüleri ayarında “Sahnı Seman” medreseleri açılmıştır.
  • Bu medreselere girebilmek içinde “Tetimme Medresesi” ni bitirmek şarttır. – Kanuni zamanında ise Süleymaniye Medreseleri açılmıştır.

NOT: Bir medresenin başında bir rakam varsa (20’li, 30’lu, 40’lı, 50’li, 60’lı) bu müderrisin aldığı maaşı gösterir.

Açıklama: Medreselerde öğretim süresi 4 senedir. Eğitim dili ise Arapça’dır. Çocuk ilk başladığında “Softa” (bilgisiz öğrenci) olarak başlar. 1 yıl sonra “Danışmend” (bilgili öğrenci) olur. Medreseyi bitirince “Muid” olur. Bu öğrenci öğretmen olmak isterse önce “Mülazım” (atama bekleyen öğretmen) olur. (Atama bekleme süresi 21 gündür). 21 gün sonra “Müderris” olur.

Doktor olmak istenirse Muid’likten sonra 1 yıl daha ekstra okunur. Darüttıp’a giderse Hekim

Çıkar. Darülkurrâ’ya giderse Kur’ân öğreticisi olur gibi..

NOT:  Medrese öğrencilerinin yazın staj yapmalarına “Cerre Çıkmak” denir.

“Kapıya Çıkmak” ise askeri bir terimdir.

Medreselerin Bozulma Nedenleri:

  • Şeyhülislamların, pozitif bilimlerin gereksiz olduğuna yönelik fetvaları.
  • Pozitif bilimlerin 17. yy. dan sonra müfredattan çıkarılması. (fetvalar etkili olmuştur.)
  • Alimin oğlu alimdir anlayışı yani “Beşik ulemalığı”
  • yy. da medreselerin karşısına askeri okullar, yabancı okullar, cemaat okulları, azınlık okullarının açılmasıyla eğitim de ikilikler ortaya çıkmıştır.

Hatırlatma: Eğitimdeki ikilikleri ortadan kaldıran “Tevhid – i Tedrisat”

Hukuktaki ikilikleri ortadan kaldıran “Medeni Kanun”

 

 

  • EKONOMİ

Teşkilatlar veya Kavramlar

İaşecilik Bir malın ülkede kaliteli ve uygun fiyata bulundurulma durumudur.
Gelenekçilik Malın yeteri derecede ülkede bulundurulması durumudur. (Malın arz talep dengesince ihtiyaca göre üretilmesidir.)
*KPSS Fiskalizm Devletin gelirleri en üste, giderleri en alta düşürmeye yarayan ekonomik anlayıştır.
 

Merkantilizm

15 ve 16 yy. da Avrupa’da ortaya çıkan, zenginliğin ölçüsünün toprak değil de altın ve gümüş gibi değerli madenlerle ölçüldüğü ekonomik anlayıştır. Osmanlı ekonomisine zarar vermiştir.
Narh Sistemi Eksik rekabet şartlarından dolayı devletin fiyatlara müdahale etmesine denir.
Gedik İş yeri açma ruhsatıdır.
*KPSS Tağşiş Mevcut paranın değerini düşürmeye denir.
Ehlihibre Günümüzün gurmeleridir. Devlete fiyatlandırma konusunda yardımcı olurlar.
Kapan Tek bir cins malın satıldığı yerlerdir. Ayrıca buraya gelen malın dağıtımından “Kapan Emin – i” sorumludur. (Güvenilir insan)
*KPSS

Bedesten

Her türlü ticari malın alınıp satıldığı yerlerdir. 19.yy. a kadar Bankacılık faaliyetleri

burada yürütülmüştür.                                                                          KPSS

Menzil

Teşkilatı

Kervanlar arası haberleşmeyi sağlayan teşkilattır.
*KPSS

Mekkari

Taifesi

At, eşek ve devenin Arapçada ortak adına mekkar denir. Günümüzün nakliyat ve kargo şirketleridir. Bir malı bir bölgeye ulaştırmakla hükümlüdür.
Hirfet Teşkilatı Küçük esnafın (kuyumcu, kunduracı, marangoz [neccar], duvarcı, bakırcı, demirci, kalaycı) oluşturduğu esnaf teşkilatıdır.
 

 

Lonca

Teşkilatı

Orta ve büyük dereceli esnafın oluşturduğu birliktir. Başında bulunanlara pir veya şeyh denir.

–          Esnafı yiğitler korur.

–          Esnafı muhtesip denetler.

–          Esnaf ile devletin, esnaf ile halkın arasındaki ilişkiyi kethüdalar düzenler.

–          Loncaya gayrimüslimler girer ve loncadaki esnaf cihata katılmaz.

(Ahilikten farkları)

Derbent

Teşkilatı

Köprü, yol ve geçitlerin güvenliğinin sağlayan bakım ve onarımını yapan ve vergi toplayan ekonomik teşkilattır.

 

 

Bankalar

Adı Özelliği
 

Bank – ı Dersaadet

Osmanlı devletinin ilk bankasıdır. Galatalı (Galata: Osmanlı devletinde 19.yy.’da finans merkezidir.) bankerler tarafından kurulmuştur.
Bank – ı Osmani (Şahane) İngiliz bankasıdır. Para basmaya yetkili bankadır.
Memleket Sandıkları 1865’te çiftçiye ucuz kredi verebilmek için açılmıştır.
Ziraat Bankası Memleket sandıkları ismini değiştirmiştir. Mithat Paşa’nın gayretleriyle açılmıştır.
İtibar – ı Milli Osmani Bankası İttihatçıların bankası. 1924’te İş Bankası ile birleşmiştir.

 

Osmanlı Devletinin Gelirleri: Tuz, maden, gümrük, bağlı beylik ve devletlerin

gönderdiği hediyeler, vergiler, orman gelirleri, ganimetler.

VERGİLER

ŞER – İ

Vergi Özelliği
ÖŞÜR Müslümanların ürünlerinden genellikle 1/10 oranında peşin olarak alınan vergidir.
HARAÇ Gayrimüslimlerin ürünlerinden genellikle 2/10 oranında peşin olarak alınan vergidir.
CİZYE Gayrimüslimin askere gitmemesi karşılığında ödediği vergidir.
AĞIL Küçükbaş hayvanların barınaklarından alınan vergidir.
AĞNAM Küçükbaş hayvanlardan alınan vergidir.
*KPSS

ÇİFTHANE

Bir köylünün bir çift öküzüyle devlete ait olan tarlayı sürdüğü kadar ödediği vergidir.
ÇİFTBOZAN Üst üste mazeretsiz bir şekilde toprağı ekmeyenden alınır.
İHTİSAB Panayır vergisidir.
MADEN, GÜMRÜK Adı üzerinde maden ve gümrüklerden alınır.

 

 

 

 

ÖRFİ

Vergi Özelliği
İmdadiye Seferiye    (Yardım) Sefer sırasında toplanır.
İmdadiye Hazariye Barış zamanında toplanır.
İane – i Cihadiye Cihat zamanında toplanır.
İzn – i Sefine          (Gemi) Boğazlardan geçen gemiler için alınır.
*KPSS Avarız Olağanüstü durumlarda toplanır.
Kürekçi Gemilerde kürek çekenler için toplanır.
Bac Pazarcılardan toplanır.
Derbent Köprü yol ve geçitlerden toplanır.

 

  • MİMARİ VE SANAT
  1. A) MİMARİ Camiler
    • Osmanlının ilk Camisi Orhan Bey döneminde İznik’te yapılan “Hacı Özbek Camii” dir.
    • Mimar Sinan’ın ilk camisi ise Halep’te bulunan “Hüsreviye Camii” dir.
    • Mimar Sinan’ın Çıraklık eserim dediği  “Şehzade Camii”
  •   Kalfalık eserim dediği  “Süleymaniye Camii”
  •   Ustalık eserim dediği 2011’den beri UNESCO tarafından da korunan “Edirne Selimiye Camii” dir.

NOT: Mimar Sinan Camilerini yaparken “İznik Üç Şerefeli Camii” yi kendine örnek almıştır.

NOT: Bosna Hersek’te bulunan tarihi “Mostar Köprüsü” nün mimarlığını “Mimar Hayrettin” yapmıştır.

  • Osmanlının ilk 6 minareli camiisi mimarlığını “Sedefkar Mehmet Ağa” nın yaptığı ve turistlerin çinilerinden dolayı “Blue Mosque” (Mavi Camii) dedikleri “Sultan Ahmet Camii” dir.

NOT: Bir Camii’nın adında veya içinde padişah ismi varsa o camilere “Selatin Camiler” denir. (Fatih, Süleymaniye, Selimiye, Nuru Osmaniye vb.)

  • Osmanlının batı tarzında yaptığı ilk cami “Nuru Osmaniye” Camii’dir.

B) SANAT

  1. a) Hat: Arapçada kesik çizgi veya satır demektir. Arapçayı güzel yazma sanatıdır, uğra-

şana “Hattat” denir. [Osmanlının en büyük hattatı “Hattatların Kıblesi” lakaplı (Kıbletün Hattatin) “Şeyh Hamdullah” tır.] => KPSS

  •  Türk tarihinin en büyük hattatı ise “Amasyalı Yakup”tur.
  •  Günümüze hatları ulaşan tek Osmanlı padişahı II. Mustafa’dır.
  • Ayrıca Hafız Osman ve Ahmet Karahisari diğer önemli hat sanatçılarıdır. – Ayrıca Tac Mahal’in yazılarını yazan hattat “Hattat Serdar Efendi”dir.
  1. b) Minyatür(Tasvir Sanatı): Perspektif kurallarına uyulmayan sosyal, toplumsal ve

siyasal olayları işleyen içinde çizilen kişilerin büyüklük ve küçüklüklerinin statülerine bağlı olarak değiştiği tasvir sanatıdır.

  • Uğraşana musavver veya nakkaş
  • Ünlü minyatür:
    • Levni (Lale)
    • Matrakçı Nusuh: Kanuni döneminde Irak ve Hint deniz seferlerini minyatürleştirmiştir)
    • Nakkaş Sinan Bey:Gül koklayan Fatih” minyatürü ile minyatürü portre görünümüne geçirmiştir. => KPSS
  1. c) Tezhip: Arapçada zehep kelimesinden türemiştir. Zehep altın demektir.
  • Tezhip altınlamak yaldızlamak demektir.
  • Kitap içi ve dışı süslemelerde kullanılır.
  • Uğraşana müzehip
  • Kara Mehmet en ünlü temsilcisidir.
  1. C) MÜZİK
  • Itri (Müzik ilminin şeyhi)
  • Hacı Arif Bey
  • Tamburi Cemil bey ve Dede Efendi önemli bestekarlardır.
  • Selim “Suzi Dilara” makamını bulmuştur.
  • Mahmut zamanında ise “Donizetti Paşalar” mehteranenin yerine “Mızıka – i Hümayun” u kurmuştur.
  • Osmanlıda batı tarzında ilk müzik dersi alan Osmanlı Padişahı “Sultan Abdülmecit” tir.

(Piyano dersi almıştır.)

KPSS Sultan Abdülmecit piyano çaldığı için halk tarafından “Alafranga Padişah” ünavını almıştır.          KPSS

 D) RESİM

  • Resmini yaptıran ilk Osmanlı Padişahı “Fatih Sultan Mehmet” tir.
  • Resmini devlet dairelerine astıran ise “II. Mahmut” tur. (Astırmış olduğu tabloya “Tasvir – i Hümayun” denir.)
  • *KPSS* Osmanlı devletinde ilk resim sergisini açan Şeker Ahmet Paşa’dır. Ayrıca Osmanlının ilk arkeoloğu, müzecisi “Sanayi Nefise Mektebini” kuran, “Silah Tacirleri” ve

“Kaplumbağa Terbiyecisi” adlı eserleri ile ünlenen ünlü ressam “Osman Hamdi Bey” dir.

Heykel: Heykelini yaptıran tek Osmanlı Padişahı “Sultan Abdülaziz”dir.

Ebru: Farsça ebri kelimesinden türemedir. Ebri: Bulut veya bulutlanmak demektir. Su sanatıdır.

Kündekari: Ahşapları birbirlerine çivisiz ve yapıştırıcısız olarak birleştirme sanatıdır. (Günümüzde parkeciler bu sistemi kullanır)

  • Beyşehir Eşrefoğlu Camii ve
  • Kütayha Döner Camii                               Kündekari sistemi ile yapılmışlardır. Tek bir                                   tane çivi bile kullanılmamıştır.

Çinicilik: Osmanlı devletinde çinicilik sanatının yapıldığı yerler: İstanbul, İznik,

Kütahya ve Diyarbakır önemli çini merkezleridir. (Dünyanın en pahalı ve en iyi çinisini İznik yapıyor)

Halıcılık: Osmanlı devletinde halıcılığın merkezleri: Bünyan (Kayseri), Uşak, Hereke(Kocaeli), Gördez(Manisa), Kula (Manisa), Isparta önemli halı merkezleridir.

SANAT DALLARINDAN KPSS’DE BİR SORU GELECEK

NOT: Sedef, vitray, telkari, malakari, maden işlemeciliği, oymacılık ve kakmacılık diğer gelişen sanat dallarıdır.

  1. E) SPOR
  • Osmanlı devletinde ilk güreş tekkesini açtıran Orhan Bey’dir. Sultan Abdülaziz ve Murat güreşçi padişahlardır.
  • Adalı Halil ve “Korkunç Türk” lakaplı Koca Yusuf önemli güreşçilerdir.
  • Kırkpınar Yağlı güreşleri ise, I. Murat’tan itibaren Edirne’de bir gelenek haline gelmiştir.
  • Osmanlı ok atıcılarına “Kemankeş” denilmiştir.
  • Hünerli at binicilerine “Cündi” denilmiştir.
  • Osmanlı devletinde müfredata giren ilk spor dersi “Jimnastik” tir.
  • Osmanlı devletinin ilk beden eğitimi öğretmeni “Mehmet Faik Üstün İdman” dır.

NOT: “KPSS” Osmanlının tek olimpiyatlar ise, 1912 Stockholm olimpiyatlarıdır. Ayrıca Osmanlı Devleti I. Dünya savaşına neden olduğu gerekçesiyle 1920 yılında Belçika’nın Anvers kentinde yapılan olimpiyatlara çağırılmamıştır.

 

 

 

 

9) YAZI DİL VE EDEBİYAT

Osmanlı devletinin resmi dili Türkçedir. (1876 Anayasası)

  1. a) Yazılı Edebiyat

–     Baki, Avni (Fatih Sultan Mehmet), Muhipbi (Kanuni), Nebi, Nabi, Nedim, Fuzuli ve Nefi *KPSS (Sihamı kaza adlı eser Nefi’ye aittir.“Kaza otları” anlamına gelir.) Nefi ünlü hiciv şairidir.

  1. b) Sözlü Edebiyat
  • Sonu oğlu ile biten herkes sözlü edebiyatçıdır.
  • Dadaloğlu, Köroğlu, Bayburtlu Zihni, Erzurumlu Emrah (Kul Emrah), KPSS Karacoğlan (17.yy da yaşamış ozandır) Mezarı 2014’te Karaman’da bulunmuştur. KPSS c) Tasavvuf Edebiyatı
  • Kaygusuz Abdal ve Pir Sultan Abdal ünlü tasavvuf edebiyatçılarıdır.
Kültür ve Medeniyetten Çıkabilecek 20 Soru
1.       Acemi oğlanlar ocağından usta birliklerine geçmeye ne isim verilir?

2.       Osmanlı devletinde şehzadelerin 7 yaşına geldikleri gün ilk aldıkları derse ne ad verilir?

3.       Gelirleri doğrudan devlet hazinesine aktarılan topraklara ne isim verilir?

4.       Siyam – ı Kaza kimin eseridir?

5.       Hattatların kıblesi kimdir?

6.       Mostar köprüsünün mimari kimdir?

7.       Osmanlı ordusunda bekar erkeklerin oluşturduğu askeri birliğe ne isim verilir?

8.       İstanbul’un belediye işlerinden sorumlu kimdir?

9.       İltizam sisteminde vergi gelirlerinin ömür boyu birine verilmesine ne isim verilir?

10.   Osmanlı devletinde evliliklerin neden çift yapıldığı ve çift evliliklerden doğan çocukların mirasçılık durumlarını kaydedildiği defterlere ne isim verilir?

11.   Fethedilen herhangi bir bölgenin sosyo ekonomik yapısı nişancının tuttuğu hangi deftere kaydedilir?

12.   Sadrazam Serdarı Ekrem ünvanıyla sefere çıktığında yerine kimi bırakır?

13.   Hamidiye Etfal ne demektir?

14.   Minyatürü portre görünümüne geçiren kimdir?

15.   Osmanlı devletinin ilk Camii sinin adı nedir?

16.   Medreseden mezun olan bir öğrenci mühendis olmak isterse nereye gitmek zorundadır?

17.   Osmanlı tarihinde roket ile uçan ilk bilim insanı kimdir?

18.   Mücerretname ve Kitabül Cerrahiyetül Haniyye’nin yazarı olup Osmanlı devletinin ilk ve en ünlü cerrahı kimdir?

19.   Keşfi zünun ve Cihannüma kimin eseridir?

20.   Osmanlı devletinde mühür sanatıyla uğraşanlara ne isim verilir?

21.   Osmanlı devletinde gelirleri en üste giderleri en alta düşürmeye yarayan ekonomik anlayışın ismi nedir?

 

Bu Konuyu Paylaş:

Yazar Hakkında

Burak Karatasoglu

Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmeni, Eğitim Bilimleri Master Öğrencisi, Sosyal Medya Okuryazarlığı Eğitmeni, Oymakbaşı İzci Lideri

Yorum Yap