İslam Öncesi Kültür ve Medeniyeti KPSS-2016 | Burak Karataşoğlu
KPSS Notları

İslam Öncesi Kültür ve Medeniyeti KPSS-2016

islam-oncesi-kultur-medeniyet

İslamiyet Öncesi Türk Devletleri Kültür ve Medeniyetleri hakkında MEB ve Açık öğretim kitaplarından yararlanılarak hazırlanmış 2016‘ya göre güncellenmiş bilgilerdir. KPSS ve LYS Tarih dersi notları.

İSLAM ÖNCESİ KÜLTÜR VE MEDENİYETİ
1. DEVLET YÖNETİMİ
HÜKÜMDAR
 Sembolleri
Otağ (çadır)
Nevbet (davul)
Örgün(taht)
Asa
Kotuz (sorguç)
Ordu
Toy (ziyafet)
Kama
Kemer
Tuğ (sancak)
Yay
Kılıç
Unvanları
Kağan
Hakan
Han
Erkin
İlig
İdikut
İlteber
İlteriş
Yabgu
Tanhu
Şanyü
Hükümdarın Görevleri
Ülkenin bağımsızlığını korumak
Kurultaya başkanlık etmek
Törelerin değişmesi için kurultaya istek göndermek
Ordunun başında sefere çıkmak
Töreleri uygulamak
Gök tanrının hüküm darı donattığı yetkiler:
Kut: Siyasi Küç (güç): Askeri Ülüş (ülüg): Ekonomik kuvvet
2. DEVLET GÖREVLİLERİ
Ayuki:hüküm et
Ayguci:vezir
Apa:sivil yönetici
Tudun:vergi memuru
Tamgacı: yazıcı
Ağılığ:hazineden sorumlu
Tarkan:kom utan

Sübaşı: Oğuzlar’da komutan
Yargan:yargıç
Yarlığ:hakanın emri
Tigin:hüküm darın oğlu
Ataman (İnanç)( İnal) Tiginlerin eğitim inde sorumlu devlet görevlisi.
Şad:hanedan üyesi komutan
Tutuk:askeri vali
Otacı:tabip
Böri:kağan muhafızları
3. İKİLİ TEŞKİLAT (FEDERATİF DEVLET ANLASYIŞI )
Batı: Yabgu batı kanadı sorumlusu Doğu: Hakan
Federatif devlet anlayışı bulunur. Yani batı içişlerinde serbest dış işlerinde doğuya bağlıdır.
4. KURULTAY (TOY.KENGEŞ)
Hükümdarı seçer ve törelere uymayan hükümdarları görevinden azleder.
Hükümdarın isteği ile töreleri değiştirir.
Savaş barış antlaşma gibi devlet ve toplum sal kararlar alır.
Üyeleri şunlardır;
Hakan
Hatun: Elçi kabul eder, asker ve sarayı var, devleti yönetir.
Hanedan üyeleri
Boy beyleri
İleri gelenler
Komutanlar
Kurultay’a katılan tüm üyelere Toygun adı verilir.
5. HUKUK
Sözlü hukuk kurallarına töre denir.
Töreleri yazıya geçiren Uygurlar’dır.
Töreler hakanın isteği ile kurultayın kararıyla değişir.
Göçebe yaşamdan dolayı hapis cezaları kısadır.
Töreye hakan da dâhil herkes uymak zorundadır.
6. SOSYAL HAYAT
Managomi tipi evlilikler görülür
Halkın kaldığı çadırlara yurt adı verilir
Toplumsal sıralama şöyledir.(Yukarıdan aşağıya)
İl :devlet
Budun :m illet
Boy:bod
Urug:sülale
Oguş :aile

Göçebe Yaşamın Sonuçları:

  • Savaşçılık özelliği artmıştır.
  • Yazı geç kullanılmıştır.
  • Sınıf farklılıkları görülmez.
  • Hayvan üslubu kullanılır.
  • Mimari bulunmaz.
  • Sanat eserleri taşınabilir malzemeden yapılır.
  • Hapis cezaları kısadır.
  1. DİN VE İNANIŞ

DİNLER

  • Gök tanrı
  • Hrıstiyan
  • Musevilik
  • Maniheizm
  • İslamiyet
  • Budizm

İNANÇ

  • Atalar kültü: Öldükten sonra ataları ziyaret etme.
  • Doğalar kültü: Doğadaki bazı varlıkların kutsal olduğuna inanma.
  • Şamanizm : Büyü,sihir.
  • Totem

KAVRAMLAR

  • Kült: İnanç
  • Kurgan: Mezar
  • Balbal: Mezartaşı (ben
  • Kam(baksı): Din adamı
  • Şaman: Din adamı
  • Tamu: Cehennem
  • Uçmağ: Cennet
  • Eşük: Kefen
  • Yuğ: Cenaze töreni

ORDU

Onlu sistem sıralaması

  • On-takım-onbaşı
  • Yüz-bölük-yüzbaşı
  • Bin-tabur-binbaşı
  • Onbin-tümen-tümenbaşı

Türklerin onlu sistemi kullanılmasıyla beraber hemen hemen bütün Türk ve dünya devletleri bu sistemi kullandı.

  • Türkler dünyayı ençok askerlik alanında etkiledi.
  • O rdu-m illet anlayışı bulunur.
  • Savaş öncesi düşmanın durum unun öğrenilmesi amacıyla Yelmeadı verilen keşif birlikleri gönderilir.
  • Ordu, Hilal (turan),Sahte Ricat (geri çekilme) Kurt Kapanı ve Pusu taktikleri kullanmıştır.

EKONOMİ

PARA

 

CİNSİ DEVLET
Yarmak Bez Köktürkler

 

Kamdu Bez Köktürkler

 

Kuanpoyu Bez Uygurlar

 

Çav Kağıt Uygurlar

 

Böz Bez Uygurlar

 

Not: Türk tarihinde parayı ticarette bir değişim aracı olarak kullanan ilk devlet Köktürkler’dir.

  1. SANAT
  • Minyatür
  • Fresko: duvar resmi (Bu resimle uğraşanlara Bedizci denir.)
  • Çadırcılık
  • Dokumacılık
  • Halıcılık
  • Maden işlemeciliği
  • Çinicilik
  • Heykel(balbal taşlarının yontulması)
  1. YAZI DİL VE EDEBİYAT

Alfabe;

  • Köktürk (Orhon)
  • Uygur
  • Çin
  • Soğd (İran)
  • Kiril
  • Fars
  • Arap
  • Latin

EDEBİYAT

YAZILI EDEBİYAT

1.ORHUN ABİDELERİ

  • 8.yy yazılmıştır.
  • Moğolistan’da bulunur.
  • Türk tarihi ve edebiyatının ilk yazılı örneğidir.
  • W .Thomsen tarafından okunmuştur.
  • Hükümdarın halka karşı görevleri anlatılır.
  • Vezir Tonyukuk (725)Bilge Kağan (732) ve Kültigin (735) adına Yollug Tigin tarafından dikilmiştir.
  • İlk Türk tarihçisi ve yazarı vezir Tonyukuk’dur.
  • Runik yazı çeşidindeki işaretler kullanılmıştır
  • Bir tarafı Türkçe bir tarafı Çince’dir.
  • Kutluklar zamanında dikilmiştir.

2.Şine Uşu ,Karabalgasun 

Moyen-Çur ve Taryat (Terhin):Uygurlara aittir.

3.Yenisey Yazıtları: Kırgızlara aittir.

SÖZLÜ EDEBİYAT

  • Sav: Atasözü
  • Koşuk: Kopuz (saz) eşliğinde söylenen şarkılar)
  • Sagu: Ağıt
  • Hikaye : Dede korkut (Oğuz -Kıpçak mücadelesi)

Destanlar

  • ALPER TUNGA/ŞU :İSKİTLER
  • ERGENEKON/BOZKURT:KÖKTÜRKLER
  • OĞUZ KAĞAN:ASYA HUN
  • TÜREYİŞ VE GÖÇ :UYGURLAR
  • ATTİLLA /SİHİRLİ GEYİK:AVRUPA HUN
  • MANAS : KIRGIZLAR
Bu Konuyu Paylaş:

Yazar Hakkında

Burak Karatasoglu

Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmeni, Eğitim Bilimleri Master Öğrencisi, Sosyal Medya Okuryazarlığı Eğitmeni, Oymakbaşı İzci Lideri

Yorum Yap